Dit feest markeert het begin van de eerste graanoogst en is een van de vier grote jaarfeesten (de zogenaamde Sabbats) op het Wicca-Jaarwiel.
Waar staat Lammas / Lughnasadh voor?
- De eerste oogst: Het is de tijd waarin de eerste gewassen (met name graan en tarwe) van het land worden gehaald. Het staat in het teken van dankbaarheid voor wat de aarde heeft voortgebracht en het vieren van overvloed.
- Sint-Lugh: In de Keltische traditie is het feest gewijd aan de zonnegod Lugh. Het markeert het punt waarop de dagen korter beginnen te worden en de kracht van de zon langzaam afneemt ter voorbereiding op de herfst en winter.
- Preek & Brood: De naam Lammas komt oorspronkelijk van Loaf Mass (broodmis). Het is traditie om van het eerste gemalen graan een vers brood te bakken en dit samen te delen.
Hoe wordt het gevierd?
Tijdens Lammas/Lughnasadh maken heksen en Wiccanen vaak:
- Vers brood of maïsbrood om te delen met geliefden.
- Graanpoppen (corn dollies) van de laatste of eerste graanhalmen.
- Aanbiedingen van fruit, broden en bloemen op het altaar om de natuur en de goden te bedanken.
Hoe er vroeger naar de periode rond 1 augustus werd gekeken, hangt sterk af van de tijdstroom waar je naar kijkt: van de oude heidense/Keltische stammen tot de latere christelijke middeleeuwen.
De kern is altijd hetzelfde gebleven — overleven, honger en de eerste oogst — maar de rituelen en het geloof eromheen veranderden door de eeuwen heen enorm.
1. De Keltische Tijd (Lughnasadh) – Eerbetoon en de “Magere Maand”
Voor de oude Kelten was augustus een cruciale, spannende periode. De voorraden van de vorige winter waren vrijwel op, en de nieuwe oogst was nog niet volledig binnen. Juli/begin augustus werd daarom soms de “hongermaand” genoemd.
Toen de eerste graangewassen rond 1 augustus eindelijk rijp waren, was de ontlading én dankbaarheid gigantisch.
- De mythe van Lugh: Het feest werd ingesteld door de god Lugh ter ere van zijn pleegmoeder Tailtiu. Zij zou zijn gestorven aan uitputting nadat ze de velden van Ierland rooide om landbouw mogelijk te maken. Het feest stond dus in het teken van offer, arbeid en dankbaarheid.
- Grote stammenbijeenkomsten: Heel het volk kwam bijeen. Er werden niet alleen rituële offers gebracht aan de aardgodinnen, maar het was ook een tijd van handel, paardenraces, atletiekwedstrijden en… proefhuwelijken!
- ‘Handfasting’ voor een jaar en een dag: Koppels konden tijdens Lughnasadh trouwen “voor een jaar en een dag”. Beviel het na een jaar niet? Dan kwamen ze het jaar erop op dezelfde plek terug, keerden elkaar de rug toe en wandelden een andere kant op: de scheiding was geregeld.
2. De Middeleeuwen (Lammas / Hlaf-maesse) – Van heidens offer naar Broodmis
Toen het christendom Europa veroverde, werden veel oude natuurfeesten niet afgeschaft, maar omgevormd tot christelijke feestdagen. Lughnasadh veranderde in Lammas (afgeleid van het Angelsaksische Hlaf-maesse, wat Loaf Mass of Broodmis betekent).
- Het heilige brood: Op 1 augustus bakten boeren een brood van de állereerste graanoogst van het seizoen. Dit brood werd naar de kerk gebracht om door de priester te worden gezegend.
- Bescherming van de voorraad: Het gezegende brood werd vervolgens in vier stukken gebroken en op de vier hoeken van de schuur of spijskamer gelegd. Men geloofde dat dit de rest van de graanoogst zou beschermen tegen magische invloeden, ongedierte, brand en bederf.
3. Volksgeloof en Bijgeloof – De strijd tegen de natuurkrachten
In het oude volksgeloof (ook in de Lage Landen) was de grens tussen magie en landbouw heel dun. Rond augustus vreesden boeren noodweer. Eén flinke storm of hagelbui vlak voor de oogst kon een heel dorp een winter lang de hongerdood in jagen.
- Offerbereidheid: Er werden vaak symbolische offergaven op het land achtergelaten (zoals de eerste of juist de laatste graanschoof) om de spirits van de akker of het weer gunstig te stemmen.
- Graanpoppen (Corn Dollies): Van de eerste graanhalmen werden poppen gevlochten. Men geloofde dat de “geest van het graan” in de pop ging wonen zodra het veld werd gemaaid. Deze pop werd de hele winter boven de schouw gehangen om het huis te beschermen, en in het voorjaar weer door de grond gemengd bij het zaaien.
Samengevat
Waar wij 1 augustus nu vooral zien als de hoogzomer of vakantietijd (en binnen de moderne Wicca als een spiritueel natuurfeest), was het vroeger een kwestie van leven op dood. Het was het moment van ophemelende vreugde dat het ergste hongerlijden voorbij was, gecombineerd met diep respect en angst voor de krachten van de natuur.
